İbrahim Özkan – Deli Halid Paşa

Kuşkusuz Türk tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olan Millî Mücadele dönemi, bağımsızlığımızı sağlayıp kendi geleceğimizi inşa ettiğimiz devirdir. Kadın-erkek, genç-yaşlı vatanın bütünlüğü için nice destanlar yazmıştır. Şarktan garba, şimalden cenuba yurdun her köşesinde tek bir vücut olunmuştur. Bu kutlu zaferde elbette başat aktörler yer almaktadır. Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları ana karakterlerdir. Doğu’da Kazım Paşa (Karabekir), Batı’da İsmet Paşa (İnönü) ve niceleri…

Peki, mücadelenin seyrini değiştiren ve gizli bir kahraman olarak kalan bir isim var desem! İşte bu isim şüphesiz Halid Paşa namıdiğer Deli Halid’dir. 42 yıllık yaşamının yarısından fazlasını cephede düşman ile çarpışa çarpışa geçirmiş, düşmanın korkulu rüyası olmuş ve katıldığı her mücadeleyi zaferle taçlandırmıştır. Bu kadar kıymettar bir isme gerek okul müfredatında gerekse akademik çalışmalarda yeterince yer verilmemektedir.

Bu önemli eseri Türk tarih literatürü için hazırlayan İbrahim Özkan, tıpkı Halid Paşa gibi asker menşelidir. 1968 yılında, Tokat’ın Zile ilçesinde doğdu. İlköğretim ve ortaöğretimini Zile’de, Necmi Muammer İlkokulu ve Alparslan Ortaokulunda tamamladı. 1982 senesinde kazandığı Bursa Işıklar Askerî Lisesinden 1986’da mezun oldu ve Kara Harp Okuluna devam etti. 30 Ağustos 1990’da, Kara Harp Okulundan tankçı teğmen olarak mezun oldu ve subaylık mesleğine başladı. Subay olarak sırasıyla; Gaziantep, Mardin, Beytüşşebap/Şırnak, Ulaş/Çorlu, Tatvan/Bitlis, Değirmenlik/K.K.T.C, Ankara, Arnavutluk, Sarıkamış/Kars’ta; tim, takım, bölük, tabur komutanlığı görevlerinde bulundu. Başta “Türk Dili ve Kültürü, Kültürlerin Önemi, Kültür Emperyalizm mi?”, “Sözde Ermeni Soykırımı İddiaları”, “Savaşın Yeni Yüzü: Psikolojik Harekât” olmak üzere birçok konuda onlarca konferans verdi. Halid Paşa hakkında çalışmaların yetersiz olması hasebiyle, 16 yıllık titiz araştırması sonucunda mühim bir eser ortaya çıkarmıştır. Amacı, bu aziz insanı, tarih sahnesindeki tozunu silip en üst raflara çıkarmaktır.

Eser, sunuş ve 28 bölümden oluşmaktadır. Sunuş bölümünde müellif, Halid Paşa ismiyle ilk kez nasıl karşılaştığını anlatmaktadır. 1. bölümde Halid Paşa’nın hayatı ele alınırken, 2. bölümden 23. bölüme kadar Türk tarihinin önemli savaşları (Trablusgarp, Balkan, I. Dünya Savaşı vb.) kronolojik bir sırayla, genel hatlarıyla ele alınmış ve Halid Paşa’nın bu savaşlardaki rolüne yer verilmiştir. 24. bölümde Halid Paşa’nın ölüm nedeni ile ilgili görüş ve sorulara yer verilirken, kitabın can damarı olan 26. bölümde ise onunla tanışma şerefine nail olanların düşüncelerine yer verilmiştir. Son iki bölümde ise kısa biyografi ve yararlanılan arşiv vesikaları yer almaktadır.

Deli Halid Paşa, askerî eğitimini tamamladıktan sonra Trablusgarp Savaşı ile ilk görevine başlamıştır. Bu savaşta ilk kez Mustafa Kemal Paşa ile karşılaşmış, bilahare Balkan Savaşlarında mücadelesine devam etmiştir. Balkan Savaşlarında, kazanılan tek cephede yer alması tesadüfî değildir. I. Dünya Savaşında Doğu Anadolu’da Ruslar ve Ermeniler ile mücadele etmiş, bunun sonucunda büyük başarı elde etmiş ve Batı Cephesi’ne, mücadelesine devam etmesi emri verilmiştir. İstiklal Savaşı’nda verdiği mücadele ile savaşın gidişatını değiştirmiştir. 22 yıllık askerî mücadelesi sonucunda hemen hemen dâhil olduğu bütün savaşlarda galip gelmiştir. Türk İstiklal mücadelesinin başat aktörlerinden olan Halid Paşa, İnönü Savaşları, Kütahya Eskişehir Savaşları, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz gibi hem dünya tarihini hem de Türk tarihini etkileyen savaşlarda üstün mücadeleler göstermiş, cephenin en ön safında düşmanla kokusuz bir şekilde mücadele etmiştir. Akabinde milletine hizmet etmeye devam etmiş ve mebus olarak mecliste yer almıştır. Fakat düşmanın yıldıramadığı Halid Paşa’yı dost kurşunu yıldırmıştır. Sonraki dönemlerde gerçekleşen siyasî olaylara bakacak olursak bunun bir komplo olduğunu tahmin edebiliriz.

Eserle ilk karşılaştığım vakit Millî Mücadele döneminde Çanakkale veyahut başka cephede şehit olmuş bir paşanın hayatının anlatıldığını sanmıştım fakat hiç de öyle değilmiş. Halk arasında şöyle bir ifade vardır: “Heykeli dikilesi adam!” İşte, Halid Paşa da bu tanıma uyacak bir isimdir. Hayatını Türk istiklaline adamış, cephelerde düşmanla burun buruna mücadele etmiş ve her katıldığı harpten galip ayrılmıştır. Peki, bu kadar önemli bir şahıs neden bunca yıl geri planda tutulmuştur? Kendisi gibi asker olan yazarımız da bu kutlu insanın hayatını, mücadelesini ve siyasetini titizlikle kaleme almış ve bizlere sunmuştur.

Kitap, biyografi türünden ziyade kısa tarih kitabı hükmündedir. Çünkü Deli Halid Paşa’nın katıldığı savaşlar hakkında bilinmeyen gerçekleri ortaya koymuştur. Eser yerli-yabancı kaynaklar ve hatıralar ile zenginleştirilmiş; özellikle onu tanıyan, gören insanların yorumları da kitaba ayrı bir hava katmıştır. Dili son derece anlaşılır ve akıcıdır. Ara ara atıflara yer verilirken, arşiv vesikaları ve dönemin fotoğrafları esere ayrı bir lezzet katmıştır. Bunca yıl boyunca tarihin tozlu sayfalarına karışmış bu ismin hak ettiği değeri görmediği ortadadır. Bu sadece bir örnektir. Tarih hazinemizde okunmayı, araştırılmayı ve gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen nice konu ve şahıs vardır. Bize düşen görev, onları tarafsız gözle ve belgelerle ortaya koymaktır. Dolayısıyla bu kitabın, Millî Mücadele dönemindeki kısmî eksiklikleri kapattığını söyleyebiliriz. Millî Mücadele dönemine ve tarihî kahramanlarına ilgi duyanların istifade etmesi gereken çok önemli bir çalışmadır.

İbrahim ÖZKAN, Deli Halid Paşa, Ötüken Neşriyat, 2019, 512 Sayfa, İstanbul, ISBN: 978-605-155-287-3

Yazar: Havva ELÇİOĞLU

5 3 kere oylandı
İçeriği Değerlendir